بر اثر تحولات اجتماعی و اقتصادی قرن های هیجدهم و نوزدهم، مطبوعات رشد و تکامل یافتند و از اواسط قرن نوزدهم که توسعه صنعتی کشورهای غربی باعث افزایش جمعیت و دگرگونی وضع اجتماعی و شکل گیری جوامع توده وار شده بود، مطبوعات علاوه بر وظیفه ی اطلاع رسانی و اشاعه ی اطلاعات به عامل اصلی ارتباطات اجتماعی تبدیل شدند و به عنوان مهمترین وسیله ی ارتباطی به زبان همه ی مردم تبدیل شدند تا افراد پراکنده را آگاه سازند و بین آنها پیوند ایجاد کنند. در چنین شرایطی افکار عمومی اهمیت فراوان یافته بود و بی اعتنایی و بی توجهی به نظرات اشخاص و افکار عمومی باعث ورشکستگی و نابودی موسسات بزرگ اقتصادی می شد. به همین دلیل مدیران آگاه و زیرک موسسات از دهه پایانی قرن نوزدهم به بعد اقداماتی جهت ایجاد دفاتر مطبوعاتی پرداختند تا از طریق این دفاتر با مردم ارتباط برقرار کرده و نظر مساعد آنها را به سوی خود جلب کنند. تکامل همین دفاتر راه را برای پیدایش "دفاتر روابط عمومی" گشود. بنابراین تنظیم نوع ارتباط با مطبوعات از مسائلی بود که باعث پیدایش روابط عمومی به صورت "سازمان دهی شده" گردید. اصطلاح روابط عمومی برای نخسین بار در ایالات متحده آمریکا با نوشته های اداره ی اتحادیه راه آهن ایالات متحده آمریکا به کار برده شد و در دهه ی اول قرن بیستم نخستین دفاتر روابط عمومی در موسسات این کشور ایجاد شد. در سال 1906 اولین شرکت خصوصی که خدمات روابط عمومی را به مشتریان خود ارائه می کرد توسط "ای وی لی" فارغ التحصیل دانشگاه پرنیستون و خبرنگار اقتصادی در شهر نیویورک تاسیس شد. در واقع می توان گفت، نخسین بار "ای وی لی" که بعدها به پدر روابط عمومی معروف شد با فعالیت ها  و تدابیر خود روابط عمومی "اطلاع رسان" را پایه گذاشت.

او با ابداع اصول تکنیکی و تاسیس یک شرکت روابط عمومی خدمات شایانی در ترویج و پیشرفت حرفه و دانش روابط عمومی "ای وی لی" که برای اولین بار تفکرات و دیدگاه های خودش را در قالب بیانیه اصول بیان کرد، هنوز هم بعد از گذشت یک قرن همه ی موارد آن منطقی و صحیح به نظر می رسد. "ای وی لی" در بخشی از بیانیه ی خود خطاب به روزنامه ها و مردم چنین گفته است: ... دفتر مطبوعات ما یک دفتر سرَی نیست. همه ی کارهای ما آشکار و علنی صورت می گیرد هدف ما این است که اخبار موثق و معتبر در اختیار مردم بگذاریم. کار ما تبلیغات تجاری نیست و اگر شما تشخیص دادید که بعضی از کارهای ما جنبه ی تبلیغاتی تجاری دارد از به کار بردن آن در روزنامه خودداری کنید. هر مطلبی که برای شما می فرستیم از روی کمال دقت و صحت تنظیم می شود و هر گاه طالب جزئیات و تفضیلات بیشتر باشید، خواسته ی شما را برآورده خواهیم کرد. هر سردبیری که بخواهد در نوشته ها و گفته های ما تحقیق کند ما با کمال خونسردی و گشاده رویی به او کمک خواهیم کرد.

خلاصه کار ما این است که اطلاعات و مطالب صحیح و دقیقی درباره ی موسسه ی خودمان که برای مردم و مطبوعات دارای ارزش و جالب هستند، در اختیار مردم و مطبوعات بگذاریم و همچنین عقاید و نظرات و طرز تفکر مردم را برای موسسه خود روشن کنیم. به طور کلی تاریخ روابط عمومی در جهان سه مرحله عمده را پشت سر نهاده است:

1- مرحله اول، عاملیت مطبوعاتی:

این مرحله در سالهای آخر قرن هیجدهم و مبتنی بر فلسفه ی "گول زدن مردم" شکوفا شد. در آن دوره تکیه عوامل مطبوعاتی با پیروی از روش بارنام، بیشتر بر تبلیغات پر سر و صدا متکی بود که تاکید بیش از حد وقایع بی اهمیت و مقطعی می کرد. این گروه بر این عقیده بودند که به کارگیری هر روشی که توجه عموم را جلب کند و در روزنامه ها فضای بازی در پیش روی مشتریان قرار دهد، مناسب است. در این مرحله عوامل مطبوعاتی با پراهمیت نشان دادن مسائل کوچک، قلب واقعیت و پنهان کردن خبرهای بد حرف اول را می زد. یعنی روابط عمومی بخشی از تلاش خود را معطوف به این می کند که خبرهای بد و منفی به رسانه ها درز نکند. در این دوره غیر از مطبوعات رسانه ی دیگری وجود نداشت.

2- مرحله دوم، عناصر تبلیغاتی :

هنگامی که مهارتهای عملی عوامل مطبوعاتی با شکست مواجه شد مرحله ی دوم همچون نیرویی عظیم در مسیر تکاملی روابط عمومی در اوایل قرن بیستم آغاز شد. مجله های پرتیراژ و ارزان با برجسته ساختن ارتشا و فساد اجتماعی، اعمال خلاف قانون و غیراخلاقی در صنعت و تجارت را منتشر کردند و دیگر تلاشهای عوامل مطبوعاتی برای گول زدن مردم موثر واقع نمی شد. در نتیجه مردم خواستار وضع ضوابط و قوانین دولتی جهت حمایت و حفاظت از خویش شدند و مطبوعات نیز دیگر به عوامل فرصت طلب مطبوعاتی، اعتمادی نشان نمی دادند. به تدریج بر اثر تلاشهای عناصر تبلیغاتی نظیر "ای وی لدبترلی" شرکتها به اهمیت ایجاد اعتبار عمومی و مطبوعاتی خویش پی بردند. در این مرحله عوامل تبلیغاتی و انتشار یک طرفه اطلاعات واقعی به سوی مردم دست زدند و معتقد به فلسفه"آگاه نگاهداشتن مردم" بودند. موسسات در این دوره سعی کردند که با رویکرد تولید انبوه اطلاعات آنچه سازمان می خواهد به بیرون از سازمان منتشر کنند و در واقع رویکرد اطلاع رسانی را پیش گرفتند و به اطلاع یابی توجهی نکردند.

3- مرحله سوم، مشاوره در باب روابط عمومی :

شروع مرحله سوم را می توان به سال 1923 نسبت داد. یعنی سالی که ادوارد برنیز کتابی تحت عنوان "متبلور ساختن افکار عمومی" به رشته تحریر درآورد و در آن روابط عمومی را از عنصر تبلیغاتی و مطبوعاتی متمایز ساخت. در مرحله ی سوم روابط عمومی قادر به انتقال اطلاعات بدست آمده از افراد و گروه های مهم به مدیریت شرکت است. این اطلاعات به عنوان منبع و مدخل در هنگام تعیین خط مشی، توسط مدیریت به کار می آیند و سپس روابط عمومی با به کار بردن مهارتهای مطبوعاتی به انتقال خط مشی مدیریت به عموم مردم خواهد پرداخت.

روابط عمومی در مرحله ی سوم بر عکس عنصر مطبوعاتی در مرحله ی اول به صرف وقت و هزینه در مورد حوادث جنجالی و ایجاد شایعات پر سر و صدا نمی پردازد و سعی در پنهان کردن اخبار بد ندارد. همچنین برخلاف عنصر تبلیغاتی در مرحله ی دوم تنها به بسط اطلاعات که مستقیماً از سطوح بالاتر دریاقت می کند، اکتفا نمی کند و به این که این گونه اخبار، موثر واقع شوند، امید نمی بندد. در مرحله ی سوم روابط عمومی، جریان دو طرفه ی ارتباطی را بین شرکت و مخاطبان آن را میسر می سازد از اینجاست که روابط عمومی نقش اطلاع رسانی و اطلاع یابی را عهده دار می شود.

* انجمن ها و تشکل های روابط عمومی در جهان :

قدیمی ترین انجمن روابط عمومی جهان، انجمن روابط عمومی آمریکا (PRSA) است که در سال 1948 تشکیل شد. این انجمن و سایر انجمن های روابط عمومی به منظور دفاع از منافع حرفه ای دست اندرکاران و صاحب نظران این رشته، اعتلای کمی و کیفی آن و شناساندن آن به جامعه، تبادل تجربه و بالا بردن سطح آموزش حرفه ای روابط عمومی بوجود آمدند. در سال 1949 انجمن جهانی روابط عمومی با تلاش انجمن های ملی کشورهای صنعتی تشکیل شد که شاخه ای تخصصی در شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد است. اجلاس این انجمن هر سه سال یک بار در یکی از کشورهای عضو سازمان ملل متحد تشکیل می شود. چهارمین اجلاس انجمن در سال 1968 در تهران برگزار شد.

منبع : محمدمهدی فتوره چی / پایگاه تخصصی روابط عمومی الکترونیک

سایت اینترنتی aftab.ir