روزگار وصل

چکیده کلیدوار بخش دوم سه کتاب نظریه های : دکتر دهقان - پرویز اجلالی و هرمز مهرداد تقدیم حضور علاقمندان رشته ارتباطات می گردد. دسترسی به بخش اول! و دسترسی به بخش سوم!  و بخش پایانی

۴۰- مارشال مک لوهان: کانادایی – نظریه تحول تاریخی ارتباطات – مکتب تورنتو – پیامبر و نیوتون عصر جدید نام گرفته – علاقمند به ادبیات عصر الیزابت – معروف به پیشگوی فرزانه – مشهورترین آثارش: 1-کهکشان گوتنبرگ 2- شناخت وسایل ارتباطی 3- جنبش های دهه 1990 4- جنگ و صلح در دهکده جهانی 5- پیام و ماساژ 6- جنگ الکترونیک 7- برای درک رسانه – دنباله رو عقاید مارکس است – دیالتیک تاریخی را مطرح می کند  که زندگی انسان ها در آغاز برابر بوده عده ای سوءاستفاده کردند و نابرابری ایجاد شد و تنازع طبقاتی پدید آمده است- اوایل دهه 1960 نظریه تحول تاریخی را بر مبنای ارتباطات مطرح می کند – ارتباطات رو در رو برقرار  و مبنای حواس انسانی بوده است – وسیله همان پیام است – صورت بر محتوا رجحان و برتری دارد – شیوه های نشر هر فرهنگ بر محتوای آن اثر دارد -  وسایل ارتباطی امتداد حواس انسان است – عصرهای ارتباطی مک لوهان عبارتند از : 1- عصر کهکشان شفاهی یا تمدن باستانی: بیان و دریافت سمعی 2- عصر بصری یا کهکشان گوتنبرگ : حس بینایی، چاپ 3- عصر کهکشان مارکونی یا تمدن الکترونیک : شنوایی، تنوع اصالت بشر – دهکده جهانی (عصر سوم) و رسانه های در این عصر دو گروه هستند : گرم = تک حسی مثل رادیو، سرد= همه حسی مثل تلویزیون  - رسانه های گرم: شامل ابزارهایی هستند ه قادرند مفهوم مورد نظر را به کمک ذهن و تخیل مخاطب کامل کنن (عکس، رادیو، سینما، کتاب، سخنرانی، الفبای صوتی، فیلم و تک حسی) رسانه های سرد : نمی توانند چنین امکانی را برای مخاطب فراهم کنند. چون همه چیز را به ببینده نشان می دهد و جای فعالیت چندانی برای او نمی گذارد. (خاط تصویری، تلفن، تلویزیون، سینما، گفتار و همه حسی) – وسایل سرد نیاز به مشارکت دارند. – مک لوهان می گوید : اگر ارشمیدوس نقطه اتکایی می خواست تا جهان را جابجا کند، من رسان های را می خواهم تا جوامع را دگرگون کند – فنآروی = کمدی الهی است از دید مک لوها – دوچهره مکتب فرانفکورت : مک لوهان و وانیتس هستند – نظرات این دو دانشمند را به دلیل توجه زیاد به وسایل ارتباط جمع جبر تکنولوژی می گویند – منتقدان مک لوهان : ژان کازنو ، حمید مولانا، چارلز استاینبرگ – انتقادهای وارده : 1- تحولات تاریخی و پیدایش رسانه جدید باعث از بین رفتن رسانه های قدیمی نمی شود 2-  پیدایش جامعه آرمانی یا دهکده جهانی مک لوهان در وضعیتی است که ماهیتا با نظام قبیله ای نخست متفاوت است 3- مک لوهان جوامع کم سواد را جامعه سرد و جوامع اروپایی را گرم می نامد.

۴۱- ژان کازنو می گوید : علیرغم ضعف استدلال و تخیلی بودن نمی توان نظریه مک لوها را نادیده گرفت چون نظریان او در بعضی حوزه ها جدید و بدیع است.

۴۲-  حمید مولانا : نظریان مک لوها که به صورت مکتب جبر فن آوری درآمده بود در سال 1960 از دو ضعف درونی رنج می برد: 1- به فن آوری به صورت مفرد تکیه می کند 2- اعتقاده به جبرفن آوری صرفا بر شواهد تاریخی متکی است و از خود هیچ نوع پویایی ندارد.

۴۳- چارلز استاینبرگ : نظر مک لوهای را که وسایل ارتباطی همه چیز است و محتوا مهم نیست را به سخره گرفته است.

۴۴-  دیوید رایزمن : سه مرحله تاریخی اجتماعی را مطرح می کند : 1- دوران سنت راهبر : چهره به چهره، سنت ها حاکم است 2- دوران درون راهبر : انسان با عقلانیت آرامش می گیرد، فرد گرایی 3- دوران دگر رهبر : ناشی از تمدن ارتباط جمعی، ابزار سالاری – در دوره سوم : فرهنگ بلعیده می شود، موجب از خودبیگانگی می شود، عصر فراواقع و فراگاهی است، شیء سروری است – ظهور وسایل ارتباط جمعی – توده تنها اصطلاحی است که رایزمن بکار می برد – انتظارات و رنج های بزرگ در این دوره جایی ندارد – نتیجه و پیامد کارکرد رسانه ها : توده تنهاست – دگر راهبر : برون هدایت شده است – کاهش همگنی در عمل انسان

۴۵- پل لازارسفلد و برلسون : نظریه استحکام (تاثیر محدود)، کار پیام بازسازی فکر است نه سازندگی آن – پیام قدرت ندارد – مخاطب انتخاب می کند و پویاست – تاثیر پیام های ارتباطی تقویت عقاید موجود است – پیام تغییر ایجاد نمی کند بلکه عقاید و گرایشات را استحکام می بخشد – تکیه بر مخاطب دارد – نام دیگر این نظریه (تاثیر محدود) وسایل و پیام های ارتباطی است

۴۶-  رابرت من : در ادامه نظریه استحکام می گوید = اصل انتخاب خاص، رویایی با پیام انتخابی است.

۴۷-  کازنو : در ادامه نظریه استحکام به نظر کازنو : سه حالت را برای شناخت روش های اعمال نفوذ بر توده از طریق رسانه ها را باید تمیز داد : 1- تقویت عقیده موجود 2- ساختن عقیده تازه 3- تغییر عقیده – از دیدگاه کازنو : تاثیر رسانه ها بیشتر تقویت عقیده موجود است – انتقاد وارده به نظریه استحکام (تاثیر محدود) : 1- نقش رهبران افکار بسیار افراطی است 2- نقش رسانه ها را فقط به تثبیت عقاید محدود می کند و نقش آنها در تغییر نیازها را نادیده می گیرد.

۴۸-  الیهو کاتز و لازاسفلد : نظریه جریان دو مرحله ای بودن پیام ها – ابتدا به رهبران افکار  و سپس رهبران عقاید پیام را به دیگران انتقال می کنند – بر اساس خط مشی اخبار را منتقل می کنند – و فرد را در جهت اعتقادات خود هدایت می کنند – اعتبار منبع مهم است – کاتز معتقد است : اگر گزینشگری و روابط میان فردی با هم نفوذ کنند قدرت رسانه ها کم می شود – او می گوید دو عامل مهم در ارتباط جمعی مهم است : 1- گزینشگری شامل : مواجهه، درک و حفظ 2- روابط میان فردی

۴۹- کامبز و شاو : نظریه برجسته سازی – مخاطبان درباره چه فکر می کنند – تاثیرات رسانه ها را در حوزه رفتار محدود می کند – رسانه ها نمی توانند تعیین کنند که مخاطبان چطور بیندیشند اما می توانند تعیین کنند که درباره چه بیندیشند – نظر شاو و مک کاب : رسانه ها با بزرگ کردن و اولویت دادن به برخی موضوعات بر اولویت های مردم اثر می گذارند – مخاطب پویاست – مسئولیت جهت دهی به افکار مردم با رسانه هاست – وظیفه رسانه ها : الگوی آگاهی بخشی = الگوی برجسته سازی = اولویت بخشی) – برجستگی مسایل تغییرات رفتاری به دنبال ندارد – تغییرات شناختی (اطلاعاتی) بوجود می آورد– انتقادها : 1- خلاف این نظریه اولویت ها توسط زمینه ها و موقعیت های اجتماعی تعیین می شود نه توسط رسانه ها به طور مستقیم 2- در بسیاری موارد تمایز بین آنچه می اندیشیم و آنچه که در موردش می اندیشیدیم مشکل و ناممکن است.

۵۰- نظریه نیازجویی 1970، استفاده و رضایت مندی : مخاطب به نیاز خود آگاه است – مخاطب اغازگر جریان ارتباط است – 5یژگی فرآیند انتقال پیام : 1- مخاطب پویاست 2- رقابت رسانه با خود و دیگر پدیده ها برای تامین نیاز مخاطبان الزامی است 3- جستجوگر است یعنی برای تامین نیازها و رضایت خود روش های مختلفی را تجربه می کند 4- مخاطبان برای تامین نیازهای معرفتی خودآگاهانه رسانه مورد نظر را انتخاب می کنند (از نیازآگاه هستند) 5- برای تامین نیازهای اساسی منابع مختلف ارتباطی و غیر ارتباطی با یکدیگر در ارتباط هستند – میزان ابهام و مناسب دانستن موضوع به کار و زندگی فرد برای رفع نیازهای شناختی است – اساسا رویکرد افراد به رسانه ها به دلیل کسب دو پاداش است : 1- پاداش آنی : اطلاع داشتن در مورد حوادث و رویدادهای روز 2- پاداش آتی : خدمات مقوله های آموزش دراز مدت – مهمترین انتقاد : تاثیر رسانه را بر ایجاد نیازها و تامین آنها نادیده گرفته است.

۵۱- دی فلور و باروکیچ : نظریه وابستگی مخاطبان – مخاطب منفعل است – به رابطه سه گانه : رسانه – مخاطبان و جامعه نیازمند است – دو نیاز وابستگی دارد: 1- نیاز به بهداشت اطلاعات (اطلاع از تحولات جامعه نوین و مدرن شهری) 2- نیاز به ندانستن و گریز از واقعیت ( برنامه های طنز در اوقات فراغت)  - خصوصیات این نظریه ک 1- تداوم نیازها 2- هر چه نیاز بیشتر باشد میزان وابستگی بیشتر است و تاثیر مخاطب هم بیشتر – تفاوت نظریه وابستگی مخاطب با تزریقی : در این است که در افراد انفعال و اعتیاد بوجود می آورد – در نظریه تززیقی: مخاطبان به پیام عکس العمل نشان می دهند ولی در نظریه استحکام : کسانی که زمینه تاثیرپذیر دارند تاثیر می گیرند و در نظریه وابستگی : مخاطبان تنها یک حس انفعال و رکود دارند و دچار بی حسی می شوندو عکس العملی نشان نمی دهند – انتقاد وارده : مطلق انگاشتن نقش رسانه ها و نادیده گرفتن ویژگی های فردی و ارتباطات میان فردی – رسانه ها را در انجام تغییرات نگرشی و رفتاری توانای مطلق می داند – در صورتی که توانایی رسانه ها خود متاثر از زمینه های قبلی مخاطب و ساختارهای اجتماعی است

۵۲- جان دیونی – چارلز کولی و رابرت پارک و جورج هربرت مید = تاثیرات مهمی درعلم ارتباطات گذاشته اند.

۵۳- چارلز کولی : آمریکایی – نظریه خود آیینه سان را مطرح می کند – ارتباطات میان فردی شخص و خانواده و یا گروه بر پایه اصلی جامعه پذیر شدن است – کنش متقابل با دیگران نقش یک آیینه را ایفا می کند – چهار عنصر اساسی را در اتباطات مطرح می کند : 1- ارتباط مبنای اساسی روابط انسانی 2- ارتباط جریان خاص است 3- نمادگذاری در ارتباط 4- وسیله انتقال در ارتباط – کتابش : سازمان اجتماعی در سال 1909 بهترین تعریف ارتباطات را ارائه داده است .

۵۴- رابرت پارک : آمریکایی – اولین نظریه پرداز ارتباط جمعی – جامعه شناس و نظریه پرداز ارتباطی مکتب شیکاگو – دکترای رساله : انبوه خلق و عامه به بررسی چگونگی شکل گیری افکار عمومی توسط رسانه پرداخته است – مبانی مذاکرات میان فردی نیتجه تحقیقات پارک است – افکار عمومی قابل اندازه گیری است.

۵۵- جرج هربت مید : آمریکایی به مفهوم "خود" در تعامل نمادین می پردازد – خود = عامل زیربنایی جامعه پذیر شدن انسان هاست.

۵۶- کلود شانون و وارن ویور : مدل شانون را در نظریه ریاضی ارتباطات (نظریه اطلاعاتی) مطرح می کند – وارن و ویور مدل انسانی را در سیستم های 6گانه : مخاطب، دهنی گوشی، پیام، رمزگذار، رمزخوان و گیرنده می داند – شانون در مدل ریاضی – ویور در مطالعات خود از میان برهای ریاضی شانون در مورد ارتباطات مهندسی استفاده کرد.

۵۷- نوربرت وینر : کتابش : سایبرنتیک یا کنترل و ارتباط در انسان و ماشین - مفهوم پس خورد را اولین بار وینر در کتاب سایبرنتیک مطرح می کند – استفاده انسانی از انسان ها – سایبرنتیک و جامعه را در سال 1940 تالیف کرده است.

۵۸- کورت لوین : یهودی آلمانی تبار است – موسس روانشناسی اجتماعی و تجربی مدرن – پویایی گروهی را ایجاد کرده است – جمله معروف : هیچ چیز به اندازه یک نظریه خوب عملی نیست – دروازه بانی خبری یا همان گزینشگری جریان پیام را مطرح کرده است – شاگردش : دیوید وایت که بعد از او مفهوم دروازه بانی خبر را به رسانه های جمعی مورد مطالعه قرار داده است.

۵۹- کارل هاولند : اروپایی – متعییر وابسته در تحقیقات هاولند مربوط به اقناع را است – کتابش : آزمایشان در ارتباطات جمعی – مقالاتش در مورد ارتباط و اقناع بوده است – او می گوید : نگرش ها اکتسابی هستند و هنگام یادگیری از طریق فرآیندهای مشابه تغییر می کنند – پیام یک طرفه در اشخاص موافق تاثیر بیشتر دارد – پیام دوطرفه در اشخاص مخالف تاثیر بیشتر دارد.

۶۰- ویلبرشرام : آمریکایی – در سال 1952 بنیانگذار مطالعات ارتباطی است – او می گوید ک پیام باید به صورت رمز ارائه شود : 1- تصویر ذهنی ما قابل فهم نیست 2- برای فهم دیگران تصاویر ذهنی را تبدیل به مرز کنید – کتابش :1- رسانه های جمعی و توسعه ملی 2- تلویزیون در زندگی کودکان ما و ماهیت ارتباط میان انسان ها – موافق نظرات لرنر در زمینه ارتباطات و توسعه بود – پاسخ میانجی را مطرح می کند که : در یک سیستم ارتباطی علاوه بر خواندن و نوشتن، تفسیر هم می کند – علاوه بر این اگر شما علامت، نماد یا زبان را یاد گرفتید، پاسخ را هم بلد هستید به این پاسخ، پاسخ میانجی می گوید – شرام موازی با نظریات لاسول در خصوص نقش های ارتباطی معلم، نگهبان و راهنما را برای وسایل ارتباطی مطرح کرده است – او در در کتاب رسانه های جمعی و توسعه ملی، نگاه خوش بینانه نسبت به توسعه ارتباطات در جهان سوم دارد – کتاب مشهورش : چهار نظریه مطبوعات در مورد فرآیند دو مرحله ای بودن ارتباطات بحث می کند – 1 - سه عنصر را برای ارتباطات نیاز می داند : منبع، پیام و مقصد 2- بحث تجربه مطرح می شود در میدان تجربه 3- هر فرد در فراگرد ارتباط به کد گذاری، بازخوانی و دریافت و انتقال نیاز دارد.

۶۱- اورت راجرز : قابل قبول ترین نظریه پرداز ارتباطات در دوره معاصر – کتاب : اشاعه نوآوری: در کشورهای در حال توسعه به نقش توسعه بخشی ارتباطات اشاره دارد – نظریه اشاعه نوآوری یا جریان چندمرحله ای ارتباط – به نظر راجرز ناهمرهنگی (تفاوت افراد در حال کنش) همرنگی (ثبات ها) در پذیرش یا عدم پذیرش نوآوری تاثیر دارد – ویژگی های یک نوآوری بر نرخ اقتباس اثر می گذارد : 1- امتیاز نسبی 2- سازگاری 3- پیچیدگی 4- آزمایش پذیری 5- مشاهده پذیری – تجدید نظر و پالایش در نظریه اولیه فرآیند تصمیم گیری را مطرح می کند – تطبیق پیدا کردن با وضعیتی متغییر که شخصی آن را نو و جدید تصور می کند – مدل جریان انتشار نوآوری ها و ابداعات را را شومیکر مشترکا مطرح می کند – راجرز می گوید : فرآیند تصمیم گیری مرکب از چند مرحله است : آگاهی، ترغیب (اقناع)، تصمیم، انتخاب ( اجرا) و تایید (شخصیت)–  1- آگاهی : مواجهه با نوآوری در رسانه های نقش زیادی دارد 2- اقناع یا علاقه : شکل گیری نگرش نسبت به نوآوری که به روابط بین فردی منجر می شود 3- تصمیم یا ارزشیابی : فعالیتی که به قبول یا رد نوآوری منتهی می شود 4- اجرا یا آزمون : استفاده از نوآوری 5- تثبیت یا پذیرش – راجرز با تقسیم افراد یا دیگر واحدهای تصمیم گیری از نظر نرخ انتقال یک نوآوری پنج اقتباس گر را مشخص می کند : 1- نوآوران : افراد خطرپذیری که مشتاق آزمایش افکار جدید هستند و فراملی رفتار می کنند 2- اقتباس گران اولیه : رهبران فکری 3- اکثریت اولیه : رابطه ای با نزدیکان قوی دارند ولی موقعیت رهبری ندارند 4- اکثریت متاخر : افراد مردمی که اغلب به خاطر ضرورت اقتصادی یا افزایش فشار شبکه های اجتماعی، نوآوری را می پذیرد. 5- کندروها (جان سخت ها) : افرادی سنتی، کسانی که وابستگی محلی زیادی دارند و منزوی اند – راجرز نتایج نوآوری را به سه طبقه تقسیم می کند : 1- نتایج مطلوب در برابر نتایج نامطلوب 2- نتایج مستقیم در برابر غیرمستقیم 3- نتایج قابل انتظار در برابر نتایج غیرمنتظره.

۶۲- گوبلز : آلمانی – نظریه ارتباطی با منشاء سیاسی (نمونه تزریقی سزجاکوتین) مطرح کرده است – وزیر تبلیغات آلمان هیتلری – اساس تبلیغات گوبلز بر قواعد زیر استوار بود که توسط سینما و رادیو به مخاطبان می رسید : 1- مخاطب قرار دادن کودکان و نوجوانان 2- تکرار مضامین اصلی 3- سادگی : سمبل ها و نشان ها در پیام ها در حد فهم عموم 4- برانگیختن احساسات مردم (قدرت – خشم) 5- اغراق و بزرگ نمایی 6- قرار دادن هدف در پس زمینه  7- اثبات عملی بخشی از ادعا برای قبول کل آن 8 – سرایت روایی 9- توجه به منافع مخاطب .

ادامه دارد....