روزگار وصل

چکیده کلیدوار بخش دوم سه کتاب نظریه های : دکتر دهقان - پرویز اجلالی و هرمز مهرداد تقدیم حضور علاقمندان رشته ارتباطات می گردد. دسترسی به بخش اول! و دسترسی به بخش دوم! و بخش پایانی

۶۵- مک کوئیل : منتقد نظریه پردازان استفاده و خشنودی – انتقاد کرده است که : این نظریه خیلی زیاد بر فرد متمرکز شده و بر مفاهیم روان شناختی مثل نیاز تکیه می کند – ساختار اجتماعی و جایگاه رسانه ها در آن نادیده گرفته شده است – از دید مک کوئیل تاثیر وسایل ارتباط جمعی یا مطبوعات را می توان به چهار دوره تقسیم کرد : 1- دوره تاثیرات قدرتمند رسانه ها : دوره نظریه تزریقی یا گلوله ای (تبلیغات سیاسی در المان به رهبری گوبلز) 2- دوره تاثیرات محدود رسانه ها : نظریه دو مرحله ای ارتباطات؛ نظریه استحکام، موضوع  و مفهوم رهبران فکری در این دوره مطرح می شود 3- دوره اثرهای متعادل رسانه ها که در اواسط دهه 80 پژوهشگران از کارکرد دوره اثرهای محدود رسانه ها ناامید شدند و به اثرهای متعادل رسانه ها روی آورند، نظریه استفاده و خشنودی، نظریه برجسته سازی 4- دوره بازگشت به تاثیرات قدرتمند 1988 : نظریه مارپیچ سکوت – مک کوئیل در نظریه برجسته سازی اشاره می کند : که مخاطبان درباره چه فکر می کنند – و رسانه ها ، سیاستمنداران و همگان را در آن مطرح می کند – مک کوئیل نظریات ارتباطی را به چهار دسته تقسیم می کند : 1- نظریه علمی – اجتماعی : خصلت این نظریه متکی بر مفاهیم انتزاعی است 2- نظریه هنجاری 3- نظریه کاربردی 4- نظریه عقل متعارف که : همه جا حضور دارد و در پژوهش های ارتباطی نقش دارد – نظریه هنجاری را به شش گروه تقسیم می کند : 1- نظریه استبدادی (اقتدارگرا) : رسانه ها نقش عامرانه برای اعمال قدرت دارند 2- نظریه رسانه های آزاد : اصل بر آزادی است و ریشه در انقلاب کبیر فرانسه دارد 3- نظریه مسئولیت اجتماعی : در آمریکا رشد کرد و پیوند میان استقلال رسانه ها، وظایف و مسئولیت اجتماعی آنهاست 4- نظریه رسانه های شوروی : تمام رسانه ها باید در کنترل دولت (طبقه کارگر و حزب کمونیست باشد) 5- نظریه رسانه های توسعه بخش : کشورهای جهان سوم 6- نظریه مشارکت دموکراتیک  : این نظریه بر اساس مشابهت هایی با نظریه رسانه های توسعه بخشی شکل گرفته است – نظریه مشارکت دموکراتیک در کتاب چهار نظریه در مطبوعات شرام ذکر نشده است – سایبرت با کمک شرام و پترسون در کتاب چهار نظریه در مطبوعات به نوعی دنیای مطبوعات را به گروه : اقتدارگرا، آزادیخواه، مسئولیت اجتماعی و تمامیت خواه شوری تقسیم کرده است – در نظریه های کاربردی : هم این نظریه کاربردی است وهم هنجاری : به کارورزان ارتباطات می آموزد که برنامه ریزی ارتباطات را چگونه انجام دهند تا مطابق نظریه ارتباطات به یک هدف ارتباطی ویژه دست یابند.

۶۶-  رابین و ویندال : مدل استفاده و وابستگی – در پاسخ به انتقاد مک کوئیل درباره استفاده و خشنودی که انتقاد کرده است – فن آوری های جدید بر نحوه استفاده از رسانه ها تاثیر می گذارد – وقتی کنترل رسانه دست مخاطب است مخاطب فعالتر بوده است – استفاده و انباشت : ویدئو، تلویزیون کابلی، اینترنت و ضبط صوت.

۶۷-  کلود لوی : مردم شناس معاصر – تحلیل گفتمان در مکتب ساختارگرا را مطرح می کند- او پی برد دارندگان ویدئو در مقایسه با تماشاگران تلویزیون فعالترند – با اندازه گیری : 1- گزینشگری قبل از مواجهه ، ضمن مواجهه و پس از مواجهه 2- درگیری قبل از مواجهه ، ضمن مواجهه و پس از مواجهه 3- سودمندی قبل از مواجهه ، ضمن مواجهه و پس از مواجهه.

۶۸-  دانیل لرنر : آمریکایی در سال 1958 – نظریه نوسازی یا گذر از جامعه سنتی را با انتقاد از الگوی یک سویه نگر مطرح می کند – کتابش : گذر از جامعه سنتی ، نوسازی خاورمیانه است – الگوی روان شناختی در افراد را شناسایی کرد که هم برای جامعه مدرن ضروری بوده و هم آن را تقویت می کرد – کشورهای جهان سوم برای رسیدن به توسعه باید زندگی و رفتار سنتی را از بین ببرند – سه تحرک لازم در توسعه جوامع موثر است : 1- تحرک جغرافیایی، مهاجرت به شهرها 2- تحرک اجتماعی، سواد آموزی 3- تحرک روحی، استفاده از وسایل ارتباط جمعی و مشارکت ارتباطات بین فردی سنتی را که به تقویت نگرش آداب سنتی می انجامد – اصصلاح همدلی را مطرح می کند که خروج از سنت لازمه آن است که باعث قدرت همدلی و همانندسازی می شود – وسایل ارتباط جمعی را عامل تغییر می داند – رادیو و سینما نقش مهمتری دارند- همانند جویی در میان مردم کشورهای جهان سوم می داند – نقش ارتباطات در توسعه جوامع معاصر اولین بار توسط لرنر مطرح می شود – او می گوید : رسانه های جمعی قدرتمند بر افراد تاثیر مستقیم دارند – شاخص های اصلی توسعه یا نوسازی : شهرنشینی، سوادآموزی، استفاده از وسایل ارتباط جمعی و سپس مشارکتهای سیاسی و اقتصادی است – مشارکت، بیان و رابطه را به تعریف ارتباطات افزوده است – الگوی نوسازی او به الگوی حاکم شهرت دارد – موافقین نظریه لرنر: شرام و لوسین پای بودند – انتقاد وارده بر این نظریه : 1- چودری عنایت اله نماینده پاکستان : به خاطر غربی بودن و بی توجهی به فرهنگ های جهان سوم انتقاد کرده است 2- راجرز : تحت عنوان گذر از الگوی حاکم لرنر را نقد کرده است – راجرز می گوید : الگوی توسعه در کشورهای جهان سوم باید الگوی تناوب و منطق با شرایط خاص کشورهای جهان سوم باشد – اما الن ولزنیز به لرنر انتقا می کند که : رادیو و سینما عامل توسعه است درست نیست، رسانه ها به جای اینکه عامل توسعه باشند، عامل ترویج مصرف گرایی در کشورهای جهان سوم هستند و عامل وابستگی شده اند  و پارادایم نوسازی را تنها الگوی حاکم در سطح جوامع می داند – لرنر اولیت کسی بود که رسانه ها را عامل توسعه می دانست – بعد از شکست نظریه لرنر مخصوصا در ایران لرنر به تجدید نظر روی آورد – مقاله : دگرگونی در کشورهای جهان سوم را نوشت – در برخورد یا نوسازی سه مرحله را جدا کرد : 1- انقلاب ارزوهای فراینده 2- انقلاب سرخوردگی های فزاینده 3- قدرت یا بی نظامی ها – راجع به گذر از جامعه سنتی و نوسازی خاورمیانه نقش تکثیر همدلی و تحرک جمعی را مطرح می کند – همدلی و استفاده از رسانه ها – ارتباطات جمعی و نابودی گستره همگانی – فرافکنی – جامعه نوین شامل : شهرنشینی، سواد آموزی و استفاده از رسانه ها و جامعه نوین حاکم.

۶۹-  کارل مارکس : مطالعات اقتصادی در زمینه ارتباطات جمعی را مطرح می کند.

۷۰-  جرج گربنر : نظریه کاشت فرهنگی – مدل مثلثی : گربنر مشترک با مروانی – در کاشت می گوید : برنامه های خشونت آمیز و سرگرم کننده تلویزیون تاثیرات عمیق و مداوم بر مخاطبان می گذارد – برنامه های تلویزیون همانند بذری که کاشته می شود و سپس رشد می کند آثاری بر روی مخاطبان باقی می گذارد و این برنامه ها آثاری دارد که عموما منفی است – به اعتقاد او : تماشاگران پرمصرف تلویزیون اغلب تصویری از دنیا دارند که با دنیای تلویزیون نزدیک تر است و اغراق آمیز است – منتقد گربنر : پل هیرش است – پل هیرش می گوید : گربنر کار کنترل سایر متغییرها را به خوبی انجام نداده است – اگر متغییرهای دیگر را همزمان کنترل کند تغییر باقیمانده که بتوان آن را به تلویزیون نسبت داد کم اند (سن، جنس و...) – گربنر در واکنش به نقد هیرش دو مفهوم اضافه می کند : 1- متداول سازی : تماشای بیش از حد تلویزیون منجر به تقارن دیدگاهها در گروه می شود 2- تشدید : زمانی روی می دهد که اثر کاشت در گروه خاصی از جمعیت بیشتر است – رابین، پرس و تیلور دیگر منتقدین گربنر هستند – در مورد اثر منفی تلویزیون از تماشای زیاد و آئین وار تلویزیون را مورد تردید قرار می دهند وقتی به برنامه تلویزیون تماشای ایین وار و تصادفی باشد میزان تاثیر پایین می آید.

۷۱- نظریه سلطه رسانه ها : ریشه در افکار اقتصادی مارکسیست دارد – افکار طبقه حاکم در جامعه به صورت افکار حاکم است – آلیتد این فرضیه را بررسی کرد – رسانه ازاد وجود ندارد چون اندیشه، اندیشه طبقه حاکم است – همه دولتها تلاش دارند که اندیشه خود را حاکم کنند.

۷۲- لوهان گالتونگ و والرشتاین : نوروژی – نظریه امیریالیزم فرهنگی – نقش های نظامی، فرهنگی، ارتباطی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را در این نظریه مطرح می کنند – نخستین بار در سال 1969 در کنفرانس غیرمتعهدها در هاوانا مطرح شد – والرشتاین : واژه امپریالیزم فرهنگی نشان دهنده نوعی نفوذ اجتماعی است که از طریق آن کشورها، تصورها، ارزش ها، معلومات و هنجارهای رفتاری خود را به کشور دیگر تحمیل می کنند که در این مبادله فرهنگی نابرابر وسایل ارتباط جمعی نقش اصلی دارند – هربرت شیلر هم در کتاب : ارتباطات و سلطه فرهنگی این دیدگاه را مورد تاکید قرار داده است – ماتلر نیز ضمن تایید امپریالیزم فرهنگی معتقد است که این نظریه در پس تامین منافع آمریکاست.

۷۳- الیزابت نوئل نئومان : نظریه مارپیچ سکوت – سه ویژگی مهم ارتباط جمعی که عامل گزینش گر را از بین می برد : 1- تراکم 2- همه جایی بودن 3- هم صدایی – چون گزینشگری کم است، انتخاب نمی کند، قدرت بالاست و عامل دوم مارپیچ سکوت است – وقتی این سه عنصر با هم ترکیب شوند بر مواجهه گزینشی غلبه می کند – تاثیر رسانه ها بالاست – در نتیجه وارد عمل مارپیچ سکوت می شود – رسانه ها به سه طریق بر مارپیچ سکوت اثر می گذارند : 1- رسانه ها تصورات افراد را راجع به اینکه چه عقایدی مسلط است شکل می دهد 2- رسانه ها تصورات مربوط به عقاید رو به افزایش را شکل می دهد 3- رسانه ها تصوراتی را شکل می دهند راجع به اینکه شخص چه عقیده ای را می تواند در افکار عمومی ابراز کند بدون اینکه منزوی شود – نئومان استدلال می کند : تمایل به سخن گفتن راجع به موضوعات بطور عمده تحت تاثیر فضای عقیده است – نیروی انگیزشی : سکوت ترسی از انزوا است – لاسورسا این نظریه را نقد می کند و معتقد است متغییرهای دیگر مثل سن، تحصیل درآمد، علاقه به سیاست بر آن اثر دارد .

۷۴- آلفرد سووی : وسایل ارتباطی و خبری کلید دموکراسی هستند.

۷۵- ویندا : مدل استفاده و تاثیر در سال 1979

۷۶- شفه : عنصر تهیه کننده ی پیام دارای قدرت استراتژیک است – عنصر واسطه 1970

۷۷- روژه کلوس : فنون انتشار جمعی

۷۸- ابراهام مول : مدل مراحل خلق تا عبور از چارچوب های گوناگون پیام های ارتباط جمعی – مهمترین ویژگی توده بی شکلی است.

۷۹- گوفمن : اجتناب از برخورد نگاه را بی توجهی داخلی می نامد.

۸۰- ادموند بورک : متفکر غربیکه مطبوعات را رکن چهارم دموکراسی معرفی می کند.

۸۱- مک نلی : مدل میانجی ارتباطی را در سال 1959 مطرح می کند – مهمترین عمل دروازه بانی خبر بویژه در مورد اخبار بین المللی پیش از آنکه به روزنامه برسد، اتفاق می افتد – دروازه بانان فقط خبر را رد نمی کنند، بلکه میانجی های شکل و ذات خبر را تغییر می دهند – دروازه بانان فقط رسانه نیستند بلکه گیرندگان ابتدایی خبر هم هستند – بازخورد کمتر اتفاق می افتد و اغلب با تاخیر انجام می شود.

۸۲- وست لی و مک لین : پیام ها را به دودسته : مفید و غیر مفید تقسیم کرده است – یا هدفمند و غیر هدفمند – آنها می گویند : با گزینشگری، رمزگذاری اتفاق می افتد تا نیازهای اطلاعاتی فراهم شود.

۸۳- مارگارت مید : اسپرانتوی تصویری

۸۴- وینست : جامعه اعتقادی شیلر را بعنوان جامعه پولکی یاد می کند – هر چه مقام بالاتر باشد اطلاعات دریافتی غنی تر است.

۸۵- ویسلون تیلور : روش پر کردن جای خالی در کابرد نظریه اطلاعات در خوانا بودن ارائه کرده است در سال 1953

۸۶- نیوکامپ : مدل تقارن را مطرح می کند – اندیشه های تعاملی را بنام تقارن بکار می برد – به ارتباط تاکید دارد و اطلاعات بیشتر را باعث تغییر نگرش می داند.

۸۷- فیسک و کیندر : طرح ذهنی را به صورت ابزارهای قابل استفاده و البته ناکافی برای مقابله با پیچیدگی تعری می کنند – تهیدستان شناختی – به پردازش اطلاعات جدید و بازیافت اطلاعات قدیم برای ساختار شناختی.

۸۸- مالتزکه : ارتباط جمعی را یک فراگرد روانشناسی بسیار پیچیده می داند و تشریح آن را نیاز به توجه چند عامل می داند – او مدل خود را بر اساس همان عناصر سنتی ارتباط یعنی پیام و گیرنده ساخته است – ویژگی های وسیله : 1- نوعی ادراکی که از سوی گیرنده مورد انتظار است 2- دامنه ای که دریافت کننده از نظر زمان و مکان وسیله به آن محدود می شود 3- زمینه های اجتماعی دریافت کنندگان محتوای پیام های وسایل ارتباط جمعی 4- اختلاف و فاصله بین زمان رویداد و زمان و مصرف پیام مربوط به رویداد 5- تصویر ذهنی گیرنده از وسیله

۸۹- ادوارد ساپیر : جریان های اولیه : ارتباطات رودرو، نگاه ، لبخند، اشاره ... تغییر چندانی ندارند – جریان های ثانویه : بر مکان و زمان غلبه می کنند – دائما در حال توسعه و تحول هستند.

۹۰- اتهیل دوساپول : مدل سیستم های ارتاطی اولین بار توسط این دانشمند مطرح شد – شامل : 1- تعداد اعضای یک جمعیت : تعداد افراد بیشتر ظرفقیت ارتباطی بالاتر 2- یک سیستم ارتباطی از نظر ظرفیت پیام متفاوت باشد 3- تفاوت مربوط به حجم جریان پیام از میان این حلقه ها 4- تفاوت از نظر ساخت شبکه شامل : ساخت جهتی، حله های مجاز یا ممکن و احتمالا – تفکیک از دیدگاه نوع پیام (شکل و محتوا در پیام) که منتقل می شود – تفاوت از نظر ساز و کار مستقیم ارتباطی در هر لحظه ممکن است در حالتی خاص قرار گیرد.

۹۱- سادنی هید : پنج ویژگی واژه ارتباط جمعی را مطرح می کند – 1- تعداد گیرندگان وسایل ارتبط جمعی نسبتا زیاد است 2- ترکیب گیرندگان بسیار متنوع است 3- با ارسال پیام از طریق وسایل ارتباط جمعی، نوعی تکثیر پیام بوجود می آید 4- توزیع پیام سریع است 5- هزینه برای مصرف کننده کم است.

۹۲- برن لوند : مدل راهنما (cue)  را مطرح می کند – شامل دو جز است : 1- اجزا در ارتباط درون فردی : شخص، رمز خوانی، رمزگذاری، راهنمای عمومی، راهنمای خصوصی و راهنمای رفتاری 2- اجزا در روابط میان فردی : شخص، رمز خوانی، رمزگذاری، راهنمای عمومی، راهنمای خصوصی و راهنمای رفتاری غیر کلامی و پیام.

ادامه دارد ....